Գաստրիտ

Ի՞նչ է գաստրիտը

Գաստրիտ -ը ստամոքսի լորձաթաղանթի մորֆոլոգիապես հաստատված բորբոքում է, որը բնութագրվում է բորբոքային բջիջների ինֆիլտրացիայով, էպիթելային վնասումներով և, որոշ դեպքերում, ատրոֆիկ փոփոխություններով։

Տարբերում են՝

• Սուր գաստրիտ — հանկարծակի զարգացող բորբոքային գործընթաց, որը հաճախ ամբողջովին դառնալի է;
• Քրոնիկ գաստրիտ — երկարատև ընթացքով բորբոքում՝ հնարավոր ատրոֆիայի և մետապլազիայի առաջացմամբ։

Գաստրիտի էթոլոգիան և ռիսկի գործոնները

Հիմնական պատճառներ՝

• Helicobacter pylori (H. pylori) — քրոնիկ գաստրիտի ամենահաճախ հանդիպող պատճառը (Maastricht VI համաձայն՝ >80% դեպքերում)
• Ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցներ (ՈՍՀԲԴ) — խաթարում են լորձաթաղանթի պաշտպանիչ մեխանիզմները՝ պրոստագլանդինների ինհիբիցիայի միջոցով
• Ալկոհոլ — ունի ուղղակի թունավոր և գրգռիչ ազդեցություն
• Աուտոիմուն գաստրիտ — հիմնականում հանդիպում է կանանց մոտ, ասոցացված է պերնիցիոզ անեմիայի, վիտամին B12-ի դեֆիցիտի, պարիետալ բջիջների և Կասլի ներքին ֆակտորի նկատմամբ հակամարմինների առկայության հետ
• Ստրես (ֆիզիոլոգիական — ծանր տրավմա, այրվածքներ, սեպսիս)՝ սթրես ինդուցված սուր գաստրիտ
• Լեղու ռեֆլյուքս (օր.՝ պոստխոլեցիստէկտոմիկ համախտանիշ)

Ռիսկի գործոններ՝

• ՈՍՀԲԴ կամ գլյուկոկորտիկոիդների ընդունում առանց գաստրոպրոտեկցիայի
• Ծխելը
• Սննդակարգի խանգարումներ
• Քրոնիկ ալկոհոլիզմ
• Ստամոքսի քաղցկեղի կամ աուտոիմուն հիվանդությունների ընտանեկան անամնեզ

Գաստրիտի տեսակները և դասակարգումը

Կլինիկա-էթոլոգիական դասակարգում՝

Սուր գաստրիտ՝

• Կատարալ
• Էրոզիվ (ներառյալ դեղորայքային, ալկոհոլային)
• Ֆլեգմոնոզ (հազվադեպ, բակտերիալ ծագման)
• Նեկրոտիկ

Քրոնիկ գաստրիտ՝

• H. pylori-ասոցացված
• Աուտոիմուն
• Քիմիական ինդուցված (լեղու ռեֆլյուքս, ՈՍՀԲԴ)
• Իդիոպաթիկ
• Ատրոֆիկ գաստրիտ — լորձաթաղանթի մորֆոլոգիական բարակում, գեղձերի կորստով և ֆունկցիոնալ անբավարարությամբ։

Գաստրիտի կլինիկական դրսևորումները

Գաստրիտը կարող է ընթանալ ասիմպտոմատիկ կամ ուղեկցվել հետևյալ գանգատներով՝

• Էպիգաստրալ ցավ կամ տհաճություն
• Սրտխառնոց, ախորժակի վաղ հագեցվածություն, ռեգուրգիտացիա
• Փքվածության զգացում
• Ախորժակի կորուստ
• Որոշ դեպքերում՝ արյունային փսխում (էրոզիվ ձևի դեպքում), մելենա
• Աուտոիմուն գաստրիտի դեպքում՝ վիտամին B12-ի պակասից բխող անեմիայի նշաններ՝ թուլություն, պարեստեզիա, գլոսիտ

Գաստրիտի ախտորոշումը

1.    Էզոֆոգաստրոդուոդենոսկոպիա (ԷԳԴՍ) — հիմնական ախտորոշիչ մեթոդն է, թույլ է տալիս գնահատել լորձաթաղանթի վիճակը և վերցնել բիոպսիա
2.    Հիստոլոգիական հետազոտություն (OLGA/OLGIM դասակարգումներով) — հաստատում է բորբոքումը, ատրոֆիան, աղիքային մետապլազիան
3.    Helicobacter pylori-ի հայտնաբերման մեթոդներ՝
    Ուրեազային շնչառական թեստ (¹³C կամ ¹⁴C) — ամենազգայուն ոչ ինվազիվ մեթոդը
    Հ. pylori-ի հակգենի որոշում արտաթորանքում (ԻՖԱ)
    Սերոլոգիա (IgG) — պակաս սպեցիֆիկ է, ոչ հարմար ռեմիսիայի գնահատման համար
    Արագ ուրեազային թեստ՝ ԷԳԴՍ ժամանակ
    PCR՝ բիոպսիայից H. pylori-ի հայտնաբերման համար
4.    Ընդհանուր արյան քննություն, վիտամին B12, երկաթ, ֆերիտին — ավտոիմուն գաստրիտի կասկածի դեպքում

Գաստրիտի բուժման ժամանակակից մոտեցումներ

• H. pylori-ի էրադիկացիոն թերապիա (Maastricht VI ուղեցույցների համաձայն)
• Դիետա՝ բացառելով գրգռիչ սնունդ՝ տապակած, կծու, ալկոհոլ, սուրճ և այլն

Բարդություններ և կանխարգելում

Բարդություններ՝

• Ստամոքսի և տասներկումատյա աղիի խոցային հիվանդություն
• Մարսողական համակարգի արյունահոսություններ
• Պերնիցիոզ անեմիա
• Լորձաթաղանթի դիսպլազիա և ստամոքսի քաղցկեղ (հատկապես H. pylori-ի ինֆեկցիայի և ատրոֆիայի ֆոնի վրա)

Կանխարգելում՝

• H. pylori-ի էրադիկացիա՝ վարակը հաստատվելու դեպքում
• ՈՍՀԲԴ երկարատև օգտագործումից խուսափում առանց պաշտպանիչ միջոցների
• Առողջ սննդակարգ, ալկոհոլից և ծխախոտից հրաժարում
• Էնդոսկոպիկ հսկողություն՝ ատրոֆիա կամ մետապլազիա ունեցող պացիենտների մոտ

Գաստրիտը և հղիությունը

Հղիության ընթացքում գաստրիտը կարող է սրվել՝ պայմանավորված՝

• Հորմոնալ փոփոխություններով (պրոգեստերոնի բարձր մակարդակը դանդաղեցնում է ՄԽԱ-ի մղումը)
• Մեծացող արգանդի պատճառով օրգանների տեղաշարժով

Ե՞րբ դիմել բժշկի

• Մշտական կամ արտահայտված էպիգաստրալ ցավ
• Սրտխառնոց և փսխում, հատկապես՝ արյունային
• Մարմնի քաշի կորուստ, անեմիա
• Վիտամին B12-ի պակասի նշաններ
• Գաստրիտի առկայություն անամնեզում և հղիություն պլանավորելու ցանկություն
• Ստամոքսի ուռուցքային հիվանդությունների ժառանգական ռիսկ

Երանիկ համբարձումյան
գլխավոր բժիշկ, գաստրոէնտերոլոգ, էնդոսկոպիստ

մերի սողոյան
գաստրոէնտերոլոգ, լյարդաբան

լյուսի հովակիմյան
գաստրոէնտերոլոգ, գաստրո-սննդաբան

լիլիթ հակոբյան
սննդաբան, գաստրոէնտերոլոգ