Աջ կողատակի ցավ

Աջ կողատակի ցավ

կլինիկական ախտանշան է, որը տեղակայվում է որովայնի աջ վերին քառակուսում (right upper quadrant, RUQ)։

Ամենից հաճախ այն կապված է հետևյալ օրգանների պաթոլոգիայի հետ․

• լյարդա-լեղուղիների համակարգ,

• տասներկումատյա աղիք,

• ենթաստամոքսային գեղձ (ճառագայթող ցավ),

• աջ երիկամ,

• հաստ աղիք,

• դիաֆրագմա և պլևրա։

Ցավը ախտանշան է, այլ ոչ թե ինքնուրույն հիվանդություն, և պահանջում է դիֆերենցիալ ախտորոշում։

Պատճառներ և ռիսկի գործոններ

1. Լեղուղիների համակարգի հիվանդություններ (RUQ ցավի ամենահաճախ պատճառը)

• Լեղաքարային հիվանդություն

• Բիլիար կոլիկա

• Սուր և քրոնիկ խոլեցիստիտ

• Խոլանգիտ

• Ֆունկցիոնալ բիլիար ցավ (Rome IV)

Լեղաքարային հիվանդության ռիսկի գործոններ

• իգական սեռ

• ճարպակալում

• ինսուլինառեզիստենտություն

• քաշի արագ ավելացում կամ նվազում

• հղիություն

2. Լյարդի հիվանդություններ

• Մետաբոլիկորեն ասոցացված ստեատոտիկ հիվանդություն (MASLD)

• Վիրուսային հեպատիտներ

• Ալկոհոլային լյարդային ախտահարումներ

• Աուտոիմուն լյարդային հիվանդություններ

• Սուր հեպատիտ

Կարևոր է․ լյարդի պարենքիման ինքնին ցավի ռեցեպտորներ չի պարունակում․ ցավը առաջանում է լյարդի պատիճի ձգման կամ բորբոքման հետևանքով։

3. Տասներկումատյա աղիքի պաթոլոգիա

• Տասներկումատյա աղիքի խոցային հիվանդություն

• Դուոդենիտ

4. Այլ պատճառներ

• Աջ կողմի երիկամային կոլիկա

• Պիելոնեֆրիտ

• Ստորին բլթի պնևմոնիա

• Պլևրիտ

• Մկանա-ոսկրային ցավ

• Միջկողային նևրալգիա

• Հաստ աղիքի լյարդային անկյան շրջանում վիսցերալ հիպերսենսիտիվություն

Հիմնական պաթոֆիզիոլոգիական մեխանիզմներ

Ցավի մեխանիզմը կախված է պատճառից․

• Լեղապարկի սպազմ → սպաստիկ ցավ

• Լեղուղու օբստրուկցիա → համակարգում ճնշման բարձրացում

• Բորբոքում → վիսցերալ նոցիցեպտորների ակտիվացում

• Լյարդի պատիճի ձգում → բութ, քաշող ցավ

• Սոմատիկ ցավ (մկաններ, նյարդեր) → ուժեղացում շարժման ժամանակ

Բիլիար ցավը սովորաբար․

• տեղակայվում է աջ ենթակողային շրջանում կամ էպիգաստրիում,

• տևում է ≥ 30 րոպե,

• չի նվազում աղիքային դատարկումից հետո,

• կապված չէ մարմնի դիրքի փոփոխության հետ։

(Rome IV չափանիշներ)

Ախտանշաններ

Ախտանշանները կախված են պատճառից։

Բիլիար պաթոլոգիայի դեպքում հնարավոր է

• ցավ ճարպային սննդից հետո

• սրտխառնոց և փսխում

• ցավի ճառագայթում դեպի աջ թիակ

• ջերմության բարձրացում (բորբոքման դեպքում)

• դեղնություն (օբստրուկցիայի դեպքում)

Խոցային հիվանդության դեպքում

• ցավի կապը սննդի ընդունման հետ

• գիշերային ցավեր

Երիկամային խիթի դեպքում

• ցավի ճառագայթում դեպի աճուկ

• դիզուրիա

Ախտորոշում (չափանիշներ)

Ախտորոշման մոտեցումը հիմնվում է․

• ցավի բնույթի վրա

• տևողության վրա

• ուղեկցող ախտանշանների վրա

• լաբորատոր տվյալների վրա

Հիմնական հետազոտություններ

• Արյան ընդհանուր քննություն

• Արյան կենսաքիմիա (ԱԼՏ, ԱՍՏ, բիլիրուբին, ՀՖ, ԳԳՏ)

• Որովայնի խոռոչի ուլտրաձայնային հետազոտություն

Ըստ ցուցումների

• ՄՌՏ / ՄՌԽՊԳ

• ԿՏ

• ԷԳԴՍ

• Վիրուսային հեպատիտների մարկերներ

• Երիկամային հետազոտություններ

Ահազանգող նշանները պահանջում են շտապ գնահատում։

Բուժում

Բուժումը կախված է հաստատված ախտորոշումից։

Լեղաքարային հիվանդության դեպքում

Սիմպտոմատիկ ձևերի դեպքում՝ խոլեցիստէկտոմիա (միջազգային ուղեցույցների համաձայն)

Ֆունկցիոնալ բիլիար ցավի դեպքում

• սիմպտոմատիկ թերապիա

• Rome IV չափանիշների գնահատում

Բորբոքային հիվանդությունների դեպքում

• հակաբակտերիալ թերապիա (ըստ ցուցումների)

Լյարդային պաթոլոգիայի դեպքում

• հիմնական հիվանդության բուժում (վիրուսային, մետաբոլիկ, աուտոիմուն)

Ցավազրկող նշանակումը առանց պատճառի հստակեցման լիարժեք բուժական մոտեցում չէ։

Բարդություններ և կանխարգելում

Հնարավոր բարդություններ

• Սուր խոլեցիստիտ

• Խոլանգիտ

• Պանկրեատիտ

• Լյարդային հիվանդության պրոգրեսիա

Կանխարգելում

• Մարմնի քաշի վերահսկում

• Մետաբոլիկ խանգարումների կարգավորում

• Ճարպերի չափավոր օգտագործում

• Ժամանակին բժշկի դիմում

Երբ դիմել բժշկի

• ուժեղ ցավ, տևողությամբ > 30–60 րոպե

• կրկնվող նոպաներ

• ջերմության բարձրացում

• դեղնություն

• մեզի մգացում

• փսխում

• աճող թուլություն