Gastroesophageal reflux disease (GERD)

Գաստրոէզոֆագեալ ռեֆլյուքս

Պատճառներ և ռիսկի գործոններ

Հիվանդության առաջացման հիմքում ընկած են մի շարք պաթոֆիզիոլոգիական մեխանիզմներ։ Մասնավորապես, դրանք ներառում են՝

• ստորին կերակրափողային սեղմանի (ՍԿՍ) տոնուսի նվազում, որը հանդիսանում է հիմնական մեխանիզմը
• կերակրափողի շարժողականության խանգարումներ, որի արդյունքում դանդաղում է թթվից մաքրման գործընթացը
• ստամոքսի դանդաղ դատարկում
• ներորովայնային բարձր ճնշում

Սակայն առկա են նաև կլինիկական նշանակալի ռիսկի գործոններ՝

• գիրություն, հատկապես որովայնային, քանի որ մեծացնում է ներորովայնային ճնշումը
• հղիություն՝ հորմոնալ (պրոգեստերոն) և մեխանիկական փոփոխությունների համակցմամբ
• ծխելը, որի հետևանքով նվազում է ՍԿՍ-ի տոնուսը
• ալկոհոլի, շոկոլադի, սուրճի, յուղոտ և կծու սննդի օգտագործում
• որոշ դեղամիջոցներ՝ կալցիումի անտագոնիստներ, նիտրատներ, հակախոլինէրգիկ միջոցներ
• դիաֆրագմայի կերակրափողային բացվածքի ճողվածք

Հիմնական ախտանիշները

Ախտանիշները բաժանվում են տիպիկ և ատիպիկ։ Միևնույն ժամանակ, դրանց արտահայտվածությունը կարող է տարբեր լինել։

Տիպիկ (էզոֆագեալ)

• այրոց՝ կրծքավանդակի հետևում առաջացող այրող զգացում, որը հաճախ ուժեղանում է ուտելուց հետո կամ պառկած դիրքում
• թթվային հետհոսք, որի արդյունքում թթվային պարունակությունը վերադառնում է բերան

Ատիպիկ (արտակերակրափողային)

• կրծքավանդակի ցավ, որը կապված չէ սրտային պաթոլոգիայի հետ
• քրոնիկ հազ
• ձայնի խռպոտություն, հատկապես առավոտյան
• հետքթային կաթիլ և «կոմի» զգացողություն կոկորդում
• դիսֆագիա, այսինքն՝ կլման դժվարություն

Ախտորոշում

Կլինիկական գնահատում

Տիպիկ ախտանիշների առկայության դեպքում, որպես կանոն, հնարավոր է նշանակել պրոտոնային պոմպի ինհիբիտորների (ՊՊԻ) էմպիրիկ թերապիա՝ առանց հետագա ախտորոշման։

Գործիքային մեթոդներ

Որոշ իրավիճակներում անհրաժեշտ է իրականացնել լրացուցիչ հետազոտություններ՝

• էզոֆագոգաստրոդուոդենոսկոպիա (ԷԳԴՍ), որը խորհուրդ է տրվում մտահոգիչ ախտանիշների, ՊՊԻ-ից էֆեկտի բացակայության, 50 տարեկանից բարձր տարիքի նոր ախտանիշների կամ բարդությունների կասկածի դեպքում
• կերակրափողի օրական pH-իմպեդանսաչափություն, որը համարվում է «ոսկե ստանդարտ» կասկածելի ախտորոշման կամ նորմալ էնդոսկոպիայի դեպքում
• կերակրափողի մանոմետրիա՝ շարժողական խանգարումները բացառելու նպատակով, հատկապես վիրաբուժական բուժումից առաջ

Բուժման ժամանակակից մեթոդներ

Ոչ դեղորայքային միջոցներ

Նախ և առաջ, բոլոր հիվանդներին խորհուրդ է տրվում՝

• քաշի վերահսկում
• մահճակալի գլխամասի բարձրացում (15–20 սմ-ով)
• քնելուց 2–3 ժամ առաջ սնունդ ընդունելուց խուսափում
• խթանող մթերքների բացառում՝ շոկոլադ, սուրճ, անանուխ, յուղոտ սնունդ, ալկոհոլ
• ծխելուց հրաժարում

Դեղորայքային բուժում

Բուժական մոտեցման հիմքը պրոտոնային պոմպի ինհիբիտորներն են։

Վիրաբուժական բուժում

Այնուամենայնիվ, որոշ դեպքերում դիտարկվում է վիրաբուժական միջամտություն՝

• Նիսենի ֆունդոպլիկացիա (լապարոսկոպիկ)
• մագնիսական սեղմանային իմպլանտ (LINX)

Ցուցումներն են դեղորայքային բուժման անարդյունավետությունը, երկարատև թերապիայից հրաժարվելը կամ բարդությունների առկայությունը։

Բարդություններ և կանխարգելում

Բարդություններ

• էրոզիվ էզոֆագիտ (Լոս Անջելեսի դասակարգում՝ A–D)
• կերակրափողի ստրիկտուրաներ
• Բարետի կերակրափող, որը արդյունքում ասոցացվում է կերակրափողի ադենոկարցինոմայի բարձր ռիսկի հետ
• ասպիրացիոն թոքաբորբեր և բրոնխիալ ասթմա

Կանխարգելում

Կանխարգելումը ներառում է ՊՊԻ-ի պահպանողական թերապիա, ռիսկի գործոնների վերահսկում և Բարեթի կերակրափողի սկրինինգ ռիսկի խմբերում։

Հղիություն և ԳԷՌՀ

Հղիության ընթացքում ռեֆլյուքսի հաճախականությունը հասնում է 50–80%-ի, հատկապես II–III եռամսյակներում։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ բարձրանում է պրոգեստերոնի մակարդակը և նվազում ՍԿՍ-ի տոնուսը։ Բացի այդ, ներվորովայնային ճնշման աճը ևս նպաստում է ռեֆլյուքսի զարգացմանը։

Ե՞րբ դիմել բժշկի

• այրոցը առաջանում է շաբաթական երկու և ավելի անգամ, հատկապես անտացիդների անարդյունավետության դեպքում
• առկա է կրծքավանդակի ցավ, որը կապված չէ սննդի ընդունման հետ
• ի հայտ են գալիս կլման դժվարություններ (դիսֆագիա)
• նկատվում են քաշի կորուստ կամ անեմիա
• ախտանիշները կրկնվում են ՊՊԻ-ի թերապիայի դադարեցումից հետո
• առկա են ատիպիկ ախտանիշներ, օրինակ, խռպոտություն, հազ կամ ասթմա

Երանիկ համբարձումյան
գլխավոր բժիշկ, գաստրոէնտերոլոգ, էնդոսկոպիստ

մերի սողոյան
գաստրոէնտերոլոգ, լյարդաբան

լյուսի հովակիմյան
գաստրոէնտերոլոգ, գաստրո-սննդաբան

լիլիթ հակոբյան
սննդաբան, գաստրոէնտերոլոգ